آیا تا به حال به این فکر کرده اید که فوتبال به عنوان یک پدیده تأثیرگذار می تواند حادترین چالشهای سیاسی بین المللی را حل نماید و یا می تواند باعث افزایش غرور ملی یک ملت گردد و مایه مباهات و فخرفروشی افراد یک جامعه باشد آیا می دانید فوتبال در یک اجتماع باعث کاهش نرخ بزهکاری و جلوگیری از شیوع برخی جرائم می شود؟ طبق تحقیقات به عمل آمده این پدیده منحصربه فرد ورزشی هزاره سوم به خوبی می تواند تمامی این نقش های مهم را در یک جامعه بدون در نظر گرفتن سطح اجتماعی آن ایفاء کند.
ولی یک هفته مهم و قابل توجه نیز نباید از نظر دور نگه داشته شود و آن اینکه این پدیده می تواند یک شمشیر دولبه و یک سکه دو رو باشد که یک روی آن نیز می تواند به همان نسبت باعث بروز افسردگی، شیوع ناهنجاری، بروز رفتارهای غیرمتعارف و ایجاد اغتشاش باشد آری فوتبال موارد اینگونه زیاد دارد.
در این میان فوتبال در کشور ما نیز از این قاعده کلی مستثنی نیست و مانند تمامی جهان فراز و نشیبهای بسیاری در طی حیات خود داشته است و اوج این فراز و فرودها را می تواند طی ۲ سال گذشته مشاهده نمود و بررسی کرد.
جایی که کیفیت فوتبال ما روز به روز در حال سقوط است و بررسی عمیق آن زمان بسیاری را می طلبد که در حوصله این مقاله نمی گنجد اما به طور اجمال می توان به تأثیرگذارترین عوامل این سیر قهقرایی اشاراتی داشت. با توجه به اجزاء درگیر در فوتبال کشورمان می توان تقسیم بندی اولیه را انجام داد و تشخیص داد که هر یک از اجزای این تقسیم بندی می تواند به نوبه خود باعث بروز افت کیفیت در فوتبال کشورمان شود جالب اینجاست که اکثر این اجزاء جزء منابع انسانی فوتبال در جمع بندی سازمانها لحاظ می شود که خود جای تحقیق و تفحص بیشتری را می طلبد.
منابع انسانی موجود در فوتبال ایران: مدیریت، مربیان، بازیکنان، هواداران، داوران، رسانه ها و فدراسیون فوتبال
۱- مدیریت:
طبق علوم مدیریتی تدریس شده مدیریت تعاریف مختلفی دارد اما ساده ترین تعریف مدیریت عبارت است “هنر انجام دادن کار برای رسیدن به اهداف یک سازمان به وسیله افراد سازمان و برای آنان”
شاید قابل توجه نباشد اما به نظر اینجانب حیاتی ترین عنصر رشد فوتبال چه از نظر کیفی و چه از نظر کمی وجود مدیران تحصیلکرده و متخصص رشته تربیت بدنی وعلوم ورزشی است زیرا که آنان می بایستی بر یک سازمان ورزشی مدیریت کنند باشگاهها به عنوان یکی از سازمانهای ورزشی در سراسر جهان نقش ارزنده ای در پیشرفت ورزش یک کشور ایفا می کند.
یک مدیر در باشگاه ورزشی بایستی به خوبی به مهارتها، نقشها، وظایف، مسئولیتهای موجود در حیطه فوتبال واقف باشد اگر به مفاهیم ارائه شده دقت کنیم مشاهده می کنیم که یک مدیر در حیطه ورزش به مراتب تحت نظارت بیشتر و ظریف تر است و چنانچه به هر یک از عناصر ذکر شده استیلا نداشته باشد باعث بروز فاجعه در سیستم خود خواهد شد.
اگر به ساختار کلی مدیریتی در بین باشگاههای فوتبال کشورمان توجه شود متوجه خواهید شد که تقریبا ۹۹درصد از مدیران باشگاههای کشور ما فاقد عناصر خاص حیطه ورزش هستند، مدیرانی که از این مواهب برخوردار نیستند چگونه می خواهند مشاوره لازم در هنگام ، عقد قرارداد بازیکن، انتخاب بازیکن، انتخاب سرمربی، شیوه تمرینات علمی زمان شروع تمرینات و گذر از بحرانهای احتمالی که نیاز به تخصص صرفا ورزشی دارد را در اختیار سیستم تحت مدیریت خود قرار دهند.
دور بودن مدیران حال حاضر فوتبال کشور از علم روز مدیریت ورزش به نوعی بزرگترین ضربه در ایجاد یک ساختار فوتبالی با کیفیت بر پیکر فوتبال است و جای تعجب و سوال دارد که چگونه است که برخی از این مدیران بی تخصص سالهاست در فوتبال کشورمان باشگاه به باشگاه می روند و کسی توجه اثرات مخرب آنها نیست.
۲- مربیان:
یکی از مهمترین منابع انسانی فوتبال مربیان فوتبال هستند. شاید به جرأت بتوان گفت که فلسفه یک مربی است که می تواند به رشد کیفی فوتبال بیشترین کمک را داشته باشد و در مبحث مربیگری در حال حاضر در کشورمان علیرغم اینکه آنان از دستمزدهای بین المللی برخودارند اما اکثرا فاقد دانش بین المللی و روز فوتبال هستند.
می تواند گفت در فوتبال ما عدم توجه مربیان به اصول علمی تمرین، عدم آشنایی با متد مربیگری، عدم آشنایی با علوم مدیریت در تیمهای تحت امر، عدم آشنایی با زبانهای بین المللی و در نهایت عدم تمرکز خاص بر روی حیطه مورد فعالیت (مربیگری) از سویی و از سوی دیگر شیوع پدیده شوم مربی سالاری، دخالت در وظایف غیرمرتبط، غرق شدن در ورطه بی پایان حاشیه های خود ساخته و دگر ساخته، عدم گرایش به آموزشهای جدید مهلک ترین ضربه آموزشی را بر موضوع موردنظر وارد خواهد کرد.
جایی که یک مربی در نقش یک آموزش دهنده هیچ حرفی برای گفتن ندارد و فقط با ایجاد ارتباطات غیر فنی لباس مقدس تعلیم و تربیت را بر دوش می اندازد و می پوشد چگونه انتظار دارید که شاهد بروز یک فوتبال باکیفیت باشیم. در همین راستا نقش ساختارهای نظارتی حاکم بر فوتبال بسیار کمرنگ است.
۳- بازیکنان:
بازیکنان فوتبال به عنوان اجراکنندگان مهارتهای فردی، تیمی با خلاقیتهای فردی می توانند در همه جهات باعث به وجود آمدن یک فوتبال زیبا و باکیفیت و تماشاگرپسند باشند و خوشبختانه در فوتبال ما نیز تعداد قهرمانان با استعداد که می توانند در آینده به ستاره های فوتبال حتی در سطح جهان تبدیل شوند کم نیست.
در حال حاضر اگر به ساختار کلی تیم های باشگاهی در کشورمان نگاه کنیم متوجه خواهیم شد که اکثر تیمهای باشگاهی تامیل به استفاده از بازیکنان باتجربه هستند و این پدیده منجر به این خواهد شد که با توجه به وضعیت فیزیولوژیکی ناشی از افزایش سن دیگر قادر به انجام حرکات انفرادی، تاکتیکی و خلاقیتهای فردی زیبا نباشند این امر نیز می تواند به افت کیفیت بازیهای فوتبال ایران دامن بزند. در ورزش فوتبال عوامل موجود در آمادگی جسمانی مانند سرعت، قدرت، چابکی عوامل تعیین کننده برای یک نمایش دلپذیر و با کیفیت هستند البته در ارتباط با بحث بازیکنان موارد مورد توجه و خاص و مهم زیر نیز می تواند مبین عدم ارائه یک فوتبال با کیفیت از سوی آنان باشد.
الف: عدم دریافت آموزشهای جدید فنی از سوی مربیان
ب: عدم انجام تمرینات مناسب و عدم انجام تمرینات مناسب آمادگی جسمانی
پ: عدم به کار گیری شیوه مناسب زندگی حرفه ای
ت: عدم آشنایی با اصول حرفه ای بازیگری
ث: عدم استفاده از مشاوره افراد ذیصلاح و صاحب نظر
ج: عدم انطباق با زندگی جدید به ویژه در شهرهای بزرگ و عدم انطباق ظرفیتهای روحی و روانی حضور در تیمهای بزرگ و قرار گرفتن در متن حواشی و غوطه ور شدن در دام و دلالان و واسطه ها، استفاده از مواد مخدر و دخانیات و در آخر عدم رعایت اصول یک زندگی سالم و بهداشتی.
در شرایط ذکر شده چگونه می توان از چنین قهرمانی انتظار ارائه یک نمایش دلپذیر و یک فوتبال با کیفیت را داشت؛ قضاوت با شما.
از سوی دیگر هجوم فوتبالیستهای بی کیفیت خارجی از طریق واسطه ها و شیوع پدیده دلالیسم توسط برخی از مدیران می تواند باعث تشدید عوامل ذکر شده بالا باشد.
۴- هواداران:
شاید پرداختن به مقوله هواداران به عنوان یکی از دلایل افت کیفی فوتبال مقوله ای تعجب برانگیز باشد اما می توان از این منظر به آن پرداخت که هواداران فوتبال کشورمان مخصوصا در فصل جاری تحت تأثیر محرکهای غیر فوتبالی شدیدی قرار گرفته اند.
موج شدید اعتراضات در استادیومهای ورزشی، به اوج رسیدن انواع و اقسام دشنامها و توهینها حتی به نوامیس و محارم کلیه ارکان درگیر در فوتبال اعم از داور، مدیر، بازیکن، مربی، هواداران تیمهای رقیب چنان بی سابقه بوده و دنبال می شود که گویی تمامی مشکلات موجود را باید با این رویه و در استادیومها مطرح و حل کرد. بروز چنین رفتارهایی باعث خواهد شد که تمرکز کلیه افراد درگیر در محیط فوتبال مختلف شود در این راستا باعث نزول کیفی اجراهای قابل انتظار باشد. قهرمانی که با این ذهنیت وارد مستطیل سبز می شود که با یک اشتباه جزئی مورد هجوم شعارهای غیرفرهنگی قرار خواهد گرفت چگونه می تواند باتمرکز کامل یک بازی با کیفیت ارائه دهد. یا در خصوص یک مربی هنگامی که با ذهنیت توهین توسط هواداران وارد صحنه می شود چگونه می توان انتظار داشت که با نهایت دقت شیوه هایی را به کار ببرد که بتوان با آن یک بازی زیبا، پرنشاط و از لحاظ کیفی در سطح بالا را به تماشاگران عرضه کند و اتفاقا همین وضعیت برای داوران به مراتب شدیدتر خواهد بود.
این رفتارها بالاخص نزد قهرمانان جوان باعث تنزل اجراهای ناب خواهد شد و در نهایت به فوتبال زیبا ضربه خواهد زد.
۵- داوران:
تا به حال فکر کرده اید قضاوت چه فرآیند مشکل و ظریف و حساسی است. شاید این پدیده یکی از سخت ترین وظایف یک انسان باشدمخصوصا وقتی بخواهد با رعایت دقت و عدالت انجام شود.
معمولا قضاوت بایستی در محیطی عاری از هرگونه تنش صورت گیرد اما آیا در فوتبال این قابل دسترسی است؟
مشخصا سوال به گونه ای است که پاسخ آن منفی خواهد بود. فوتبال به خودی خود دارای هیجانات خاص است و اگر عوامل تنش زا نیز به آن اضافه شود شاهد خواهیم بود که قابل تحمل نیست. به اوج رسیدن اشتباهات داوری در فصل جدید فوتبال که بررسی عوامل ایجاد آن نیاز به یک تحقیق علمی دارد می تواند یکی از دلایل افت کیفی لیگ در سال جدید باشد.
دستمزدکم، بی انگیزگی بعضی از داوران، بی تفاوتی تعدادی دیگر، عدم داشتن ظرفیتهای روانی همخوان با محیط ورزشگاهها، توهین واعمال استرسهای کم نظیر را می توان از ریشه های اشتباهات سال جدید دانست به هر حال باید پذیرفت اجراهای انسانی همواره با درصدی از خطا همراه است و فرآیند داوری نیز از این بین مجزا نیست بلکه اشتباه جزئی از داوری است تا حدی قبول اما تا چه حد؟
۶- رسانه ها:
آیا رسانه ها به همان نسبت که می توانند به رشد کیفی فوتبال کمک کند می تواند باعث سقوط کیفیت روز فوتبال هم بشوند؟
بنده با توجه به سابقه ۵ ساله خودم در باشگاه ذوب آهن این سوال را اینگونه پاسخ می دهم که: چنانچه رسانه ها به نقش و رسالت حقیقی خود که همانا رعایت اخلاق رسانه ای است عمل نکنند باعث بروز افت کیفی در فوتبال خواهند بود.
ترویج مسائل غیرواقعی، ورود به حریم شخصی افراد (البته اجزا فوتبال) ترویج نقدهای مغرضانه، درود به بازار نقل و انتقالات (دامن زدن به دلالیسم) که رد پای آن به وضوح در فوتبال کشورمان مشهود است و ایجاد ارتباطات ناسالم با اجزاء فوتبال (بالاخص مدیران باشگاهها) و موارد دیگر که با رسالت خبری آنان مغایرت دارد می توان به افت کیفی فوتبال سرعت ببخشد.
بر هم زدن تعادل روحی و روانی بازیکنان و مربیان توسط برخی از رسانه ها که نهایتا منجر به تخریب تمرکز آنان می شود دامن زدن به حواشی از دیگر پدیدهایی است که اعضای در برخی مواقع این فصل در فوتبال توسط بعضی از رسانه ها افزایش یافته و به سیر قهقرایی موجود کمک می کند.
۷- فدراسیون فوتبال:
در آخرین موضوع مورد بررسی می تواند به نقش فدراسیون فوتبال نیز اشارتی داشت، بنده بارها در جلساتی که با مسئولین محترم فدراسیون فوتبال داشته ام این نکات را یادآور شده ام که:
۱- ساختار برگزاری مسابقات باشگاهی باید تغییر کند و مانند الگوهای بین المللی باشد.
۲- فدراسیون فوتبال بایستی از نقش اجرایی خود در فوتبال باشگاهی چشم بپوشد.
۳- فدراسیون فوتبال بایستی نقش نظارتی در فوتبال باشگاهی داشته باشد.
۴- با تشکیل یک اتحادیه بایستی سکان برگزاری مسابقات باشگاهی به خود باشگاهها واگذار شود.
۵- فدراسیون فوتبال بایستی در خصوص ترویج مبانی آموزشی برای کلیه افراد درگیر در فوتبال برنامه جامع داشته باشد.
۶- کلیه موارد مربوط به مدیریت یک سازمان ورزشی بایستی در فدراسیون اعمال شود.
۷- تمرکز فدراسیون فوتبال بایستی بر روی تیمهای ملی در رده های مختلف سنی رشته های مختلف (فوتسال و فوتبال) باشد.
در پایان می توان اینگونه نتیجه گرفت که چنانچه فدراسیون فوتبال هر یک از موارد هفتگانه موجود را انجام ندهد به ساختار فوتبال باشگاهی لطمه خواهد خورد.
فدراسیون فوتبال در سالجاری جدی ترین مرکز حاشیه بوده است که خود می تواند یکی دیگر از دلایل بروز افت کیفی در فوتبال باشد!
نویسنده : سعید آذری (مدیر عامل سابق باشگاه ذوب آهن اصفهان)
منباء: ایپنا
