روایت‌های اسطوره‌ای ایران و هند، آغاز پیدایش جشن نوروز را به جمشید، چهارمین پادشاه پیشدادی ایران نسبت می‌دهند. حتی در اوستا هم که کهن‌ترین کتاب ایرانیان است، به جمشید «یم ‏Yima‏» اشاره شده است. در این روایت؛ جم، دارای فره ایزدی است که به فرمان اهورامزدا به جنگ اهریمنی که خشکسالی و قحطی و نابودی را به وجود آورده می‌رود. با نابودی اهریمن هر درختی که خشک شده بود سبز می‌شود و شادی با «روزی نو» به مردم ایران برمی گردد. به این ترتیب مردم آن روز را «نوروز» یا «روز نوین» می‌خوانند و جشن می‌گیرند.

این ماجرا تا آنجا ادامه می‌یابد که در بعضی از آثار آمده است: «جمشید در جهان سیر می‌کرد و هنگامی که به آذربایجان رسید، با تاج و تختی مرصع بر بلندای نقطه‌ای در مشرق جای گرفت و روشنایی آن تاج و تخت در هنگام طلوع خورشید مردمان را خیره کرد و آن روز را روز نو خواندند و جشن گرفتند و لفظ «شید» که در پهلوی به معنای شعاع است بر نام وی افزودند و پادشاه را جمشید نامیدند و رسم نوروز جاودانه و پایدار شد.»

آنچه مسلم است، آنکه نوروز در دوره هخامنشی باشکوهترین جشن ملی به شمار می‌رفته است. اشکانیان و ساسانی‌ها هم جایگاه ویژه‌ای برای نوروز قائل بودند و حتی بعد از گسترش اسلام، سامانیان و دیلمیان و سلجوقیان و حتی صفویان این رسم را زنده نگه داشتند. اگر گریزی به ادبیات فارسی بزنید، آنجا هم ردپای نوروز را می‌بینید که در آثار شاعران و نویسندگان قرن چهارم و پنجم هجری، مثل فردوسی، منوچهری، عنصری، بیرونی و… به چشم می‌خورد. مهمترین گواه ادعایی که نوروز را اصلی‌ترین جشن به جا مانده از دوران آریایی‌ها می‌داند!

اما در متون فارسی که جستجو کنید، خواهید دید که آریایی‌ها از همان زمانی که سال را به دو فصل سرد و گرم تقسیم کردند، آغاز فصل گرم را نوروز نامیدند. آنان فصل سرد را ۱۰ ماه و فصل گرم را دو ماه می‌دانستند و برای هر کدام جشن مخصوصی داشتند. نوروز و مهرگان. نوروز نه فقط باشکوهترین، بلکه طولانی‌ترین جشن ایرانیان بوده است. ابوریحان بیرونی، مدت برگزاری جشن نوروز را پس از جمشید، یک ماه می‌نویسد. اما در بیشتر متون فارسی آمده است که نوروز دو هفته پیاپی ادامه داشته است؛ درست برخلاف جشن‌هایی مثل مهرگان، یلدا، سده و بسیاری دیگر که معمولا یک روز یا یک شب بیشتر نبوده‌اند.

اما ظاهراً در دوران ساسانی، آیین نوروز را بین شش تا سی روز برگزار می‌کردند و ششم فروردین یا نوروز بزرگ را خرداد روز می‌نامیدند و این روز را متعلق به فرشته مقدس خرداد می‌دانستند. آنها در بامداد نوروز به نشانه داشتن سالی پاک، سلامت و شاد به همدیگر آب می‌پاشیدند و شکر هدیه می‌دادند.

منبع:عصر فردا