احکام نسب و محرمیت نوزاد حاصل از رحم اجارهاى
س: بر فرض جواز بارورى مصنوعى زن با اسپرم غیر شوهر، پدر بچه کیست؟ شوهر یا فرد صاحب اسپرم؟ و بر فرض اگر صاحب اسپرم پدر تلقى شود و فرزند نیز دختر باشد، آیا شوهر زن به این دختر محرم است؟ در صورتى که پسر باشد آیا زن به این پسر محرم است؟
ج) پدر او فرد صاحب اسپرم است ـ در صورتى که عمل زناشویى بین زن و شوهر انجام شده این دختر ربیبه او محسوب شده و به او محرم مى باشد ـ در فرض مذکور که تخمک از زن است به او محرم مىباشد.
رحم اجارهاى
رحم بانویى به هر علت قادر به نگاهدارى جنین نیست و سقط مىکند. با آمیزش نطفهى وى و شوهرش در آزمایشگاه و انتقال جنین به رحم زن دیگر که به اصطلاح مادر جانشین و یا مادر قائم مقام نامیده مىشود، بچه رشد مىکند و به موقع متولد مىشود و برابر قرارداد مزد معینى به مادر جانشین داده مىشود تا کودک تحویل زن و شوهر گردد:
س۱: آیا این امر مىتواند جایز باشد؟
ج) این عمل فى حد نفسه منعى ندارد و باید از لمس و نظر حرام اجتناب شود وگرفتن اجرت براى رحم مستاجره منعى ندارد.
س۲: اگر این عمل چه جایز باشد و یا نه، به هر حال انجام بگیرد و با وجود اینکه، این کودک در رحم مادر جانشین بزرگ شده است، اما داراى صفات ارثى زن اول مىباشد. با توجه به آیه دوم سوره مبارکه ى مجادله به کدام یک از این دو زن تعلق دارد و وارث کدام یک از آنهاست؟
ج) بچه ملحق به صاحب اسپرم وتخمک مى باشد و در زمینه احکام شرعى نسبت به رحم اجارهاى احتیاط رعایت شود البته اگر این زن با رعایت شرایط رضاع به بچه شیر دهد محرمیت حاصل مىشود.
تشریح جسدى که غسل آن معلوم نیست
س: آیا در صورتى که شخصى نداند جسدى را که تشریح مىکند مسلمان است یا نه و اگر مسلمان است غسل داده شده یا نه و آن را لمس کند غسل دارد؟
ج) غسل واجب است.
لمس اعضاى جدا شده
س: لمس اعضایى که از میّت یا از بدن شخص زنده جدا شده چه حکمى دارد؟
ج) دست زدن به عضوى که از بدن مرده جدا شده در حکم دست زدن به بدن مرده است ولى دست زدن به عضوى که از بدن شخص زنده جدا شده است غسل ندارد.
خوردن گیاهان داراى ژن حیوان حرام گوشت
س: در صورت انتقال ژن حیوان حرام گوشت به گیاه، خوردن محصول آن چه حکمى دارد؟
ج) با فرض اینکه در جریان تبدیل به میوه، استحاله مىشود مانعى ندارد.
مراجعه به دندانپزشک غیرمسلمان
س: دندان گذاشتن شخص غیر مسلمان براى مسلمان از نظر شرع مقدس اسلام چگونه است؟
ج) فى نفسه مانعى ندارد.
جلوگیرى زن بیمار از حاملگى خود
س: زنهایى که مبتلا به بیماریهاى مختلف مانند پارگى شکم، بیمارى کلیه، بیمارى قلب و غیره هستند که با حاملگى منافات دارد و سبب تشدید بیمارى آنها مىگردد، آیا مىتوانند با بستن لوله هاى رحم از حاملگى پیشگیرى کنند؟
ج) با اذن شوهر، یا وجود ضرورت و حرج مانعى ندارد.
ضرورتهاى اجتماعى ـ اقتصادى سقط جنین
س: آیا ضرورتهاى اجتماعى ـ اقتصادى ، مجوّز سقط جنین قبل از دمیده شدن روح مىتواند باشد یا نه؟
ج) سقط جنین به مجرّد وجود مشکلات و سختىهاى اقتصادى جایز نمىشود.
سقط جنین به علت نارضایتى زوجه
س: زنى که از ابتدا نمىخواسته آبستن شود ولى بر اثر اصرار شوهر آبستن شده، اگر در غیاب شوهر کارى کند که موجب سقط جنین شود، آیا ضامن خونبهاى اوست؟
ج) در فرض مرقوم گناهکاراست و علاوه بر آن ضامن دیه نیز مىباشد.
پوشاندن نقص عضو جنین از والدین
س: اگر طبیبى متوجه شد که جنینى درون شکم مادرى داراى نقص عضو مىباشد که در صورت اطلاع دادن به والدین او احتمال زیاد مىدهد آنان اقدام به سقط جنین بنمایند و شاید هم در مقام معالجهى نقص عضو جنین برآیند که احتمال بهبودى بسیار کمى دارد، و در ضمن اگر اطلاع ندهد، در معرض شکایت والدین، نسبت به عدم اطلاع به آنان از وضعیت جنین قرار خواهد گرفت. بفرمایید وظیفهى طبیب در اینجا چیست؟
ج) فى نفسه اطلاع دادن واجب نیست مگر آنکه قانونى باشد یا غرض از مراجعه به طبیب و پرداخت پول به او اطلاع از حال جنین باشد.
خارج کردن زود هنگام جنین از رحم مادر
س: آیا خارج کردن جنین از رحم مادر، زودتر از موعد مقرر، و رشد آن تحت مراقبتهاى ویژه و یا در دستگاه مخصوص (انکوباتور)، جایز است؟
ج) عمل فوق فى نفسه اشکال ندارد .
لقاح خارج رحم
اخیراً نطفه زن و مرد را گرفته، در خارج از رحم با هم لقاح مىدهند و در رحم زن قرار مىدهند:
س۱: آیا این عمل در صورتى که زن و مرد، همسر هم باشند، جایز است؟
ج) عمل مزبور فى حد نفسه اشکال ندارد.
س۲: اگر این کار مستلزم نگاه کردن به عورت غیر یا لمس آن باشد، جایز است؟
ج) جایز نیست.
س۳: در صورتى که بدون این راه بچهدار نشوند، وظیفه چیست؟
ج) چنانچه ضرورت اجتناب ناپذیرى در میان باشد عمل مزبور اشکال ندارد.
نگاه دانشجو به عکسهاى عریان کتب پزشکى
س: نگاه به عکسهاى عریان که در کتب پزشکى هست، اگر به قصد آموزش باشد جایز است یا خیر؟ آیا باید قدر ضرورت اکتفا نمود؟ اگر ریبهآور باشد، ولو براى آموزش، جایز است یا خیر؟ اگر ریبهآور نباشد، آیا بدون قصد آموزش هم جایز است یا خیر؟
ج) نگاه به عکسهاى مذکور اگر همراه با لذت نبوده و مستلزم مفسده هم نباشد مانعى ندارد. در غیر اینصورت جایز نیست مگر آنکه ضرورتى مثل آموزش لازم در کار باشد.
نگاه یا لمس بدن غیر همجنس توسط پزشک زن
س: با عنایت به اینکه زن نباید به بدن مرد نامحرم نگاه کند، بفرمایید در مورد دختران جوان رشتههاى پزشکى و پرستارى و … که به تناسب رشته خود گاه به بدن مرد نامحرم آمپول تزریق مىکنند و گاهى جهت آموزش و… ، از آنها خواسته مىشود سوند مثانه مرد نامحرم را بگذارند، در حالى که عمل مزبور مستلزم لمس عورت بیمار (نامحرم) است، تکلیف چیست؟ نگاه کردن به عمل مزبور چه حکمى دارد، اگر ضرورت مجوز است، چه چیزى مىتواند ضرورت باشد؟ آیا صرف تحصیل در رشتههاى مزبور ضرورت محسوب مىشود؟ اصولا تحصیل در چنین رشتههایى براى خواهران چه حکمى دارد؟
ج) در جمهورى اسلامى لازم است به نحوى ترتیب این کارها داده شود که دختر دانشجو مجبور نباشد به کارى که شرعاً حرام است، دست بزند. بلى، در موارد اضطرارى یعنى آنجایى که مرد نیست یا براى یادگرفتن چیزى که نجات جان مردان متوقف بر آن است مانع ندارد.
وظیفه پزشک مرد در مقابل بیماران زن
س: همانطور که مستحضر مىباشید تخصصهاى علوم پزشکى بسیار زیاد است و متخصصین خانم در هر رشته معمولاً در حال حاضر در ایران به جز در برخى رشتهها یا نادر یا کم مىباشند، فلذا در شهرهاى کوچک و بزرگ نیز باید به خاطر تعداد زیاد بیماران و تعداد کم پزشک، بیماران زن به پزشک مرد مراجعه کنند. در این صورت وظیفه پزشک مورد مراجعه چیست؟ آیا اگر بتواند و یا احتمال دهد که مىتواند با معاینات مختلف و ضرورى بیمارى را تشخیص و درمان کند، مکلّف است چنین کارى را انجام دهد و یا باید وى را به یک پزشک خانم ارجاع دهد؟ در شرایطى که خیلى از بیماران به دلایل فوق قادر به این کار نیستند، آیا در صورت ارجاع و تأخیر در تشخیص و درمان بیمارى وى، این پزشک مسئول نیست؟
ج) به طور کلى با وجود پزشک مماثل رجوع به غیر مماثل در صورتى که مستلزم لمس یا نظر حرام باشد جایز نیست ولى اگر پزشک مماثل در مورد یک بیمارى وجود نداشته و یا تخصص کافى را نداشته باشد، رجوع به غیر مماثل اشکال ندارد لکن باید به مقدار ضرورت اکتفا شود.
مفهوم اضطرار در مسائل پزشکى
س: با توجه به اینکه تمام مراجع بر این عقیدهاند که خانمها نمىتوانند آستین خود را براى آمپول یا فشار خون یا نبض گرفتن و غیره در مقابل نامحرم بالا بزنند، مگر در مقام اضطرار، لطفاً اضطرار را توضیح دهید.
ج) اضطرار یک مفهوم عرفى است و تشخیص آن مختلف است گاهى با عرف و گاهى به عهده متخصص در امور پزشکى و غیره مىباشد.
استفاده پرسنل زن و مرد از دستشوئى مشترک
س: با توجه به محدودیت مکان و از طرفى لزوم شستن دستها تا آرنج به طرز مخصوص، آیا جایز است پرسنل زن و مرد در کنار هم دست بشویند؟
ج) در صورتى که بتوان سرویسهاى شستشو را اضافه نموده که زن و مرد در مکانهاى مجزا دستهاى خود را بشویند و یا شستن دستها با فاصله انجام شود لازم است اینگونه عمل شود و در غیر اینصورت، اگر ضرورت ایجاب کند، مانعى ندارد.
لزوم شکافتن شریان بیمار براى تشخیص پزشکى
س: اگر براى تشخیص حیات یا مرگ مصدومى، تنها راه شکافتن یکى از شریانهاى وى باشد، بفرمایید:
۱) آیا انجام دادن این کار جایز است یا خیر؟
۲) آیا انجام دادن این عمل، در صورت ضرورت، مستلزم پرداخت دیه است یا خیر؟
ج) با اذن ولى جایزاست و دیه ندارد.
ضرر وسایل جلوگیرى از باردارى
س: استفاده از وسایل ضد باردارى که انسان بداند یا احتمال صحیح بدهد که ضرر دارند (مثل قرصهاى ضد باردارى که مشخصاً مخرب قلب و عروق هستند) چگونه است؟
ج) در صورتى که به تشخیص پزشک حاذق داراى ضرر چشمگیر باشد جایز نیست.
موت اجیر در حال انجام حج نیابى
س: اگر شخصى از طرف وصى اجیر شود که حج مستحبى را به نیابت از موصى بجا آورد اما نائب بعد از احرام و دخول در حرم فوت نماید:
اولاً: آیا عمل به وصیت شده است یا اینکه باید شخص دیگرى براى انجام مناسک حج اجیر شود؟
ثانیاً: آیا نائب یا اجیر، مالک اجرت شده است یا اینکه تمام اجرت حج از ورثه او گرفته مىشود؟
ثالثاً: اگر مورد نیابت حج واجب باشد با وجود اینکه حج از ذمه منوب عنه برداشته شده آیا موجبى براى استرداد اجرت حج از ورثه نائب وجود دارد؟
ج) در فرض مذکور عمل نائب محکوم به صحّت است و حج وى براى منوبعنه محسوب و عمل به وصیت شده است، و اجیر متوفّى مالک اجرت شده که باید به ورثه او بپردازند و فرقى در این باره بین حج واجب و مستحب نیست.
ازدواج زن با نوهى شوهر سابقش
س: آقایى بخاطر محرم شدن با خانوادهاى، با دختر آن خانواده صیغه عقد موقت خوانده است مسأله ازدواج این دختر با پسرى که نوه دخترى آن آقا مىباشد، چگونه است؟
ج) آن دختر، جدّه ناتنى آن پسر محسوب شده و نمىتوانند با هم ازدواج کنند.
عدم رضایت زن به مدت عقد متعه
س: اگر زنى مردى را وکیل کند که او را [مثلاً] دو روزه عقد کند و مرد فضولى کرده و او را سه روزه عقد کند ولى زن رضایت ندهد آیا عقد باطل است یا فقط مدت اضافى آن محکوم به بطلان است؟
ج) عقد مزبور که برخلاف وکالت انجام گرفته و زن آن را امضاء نکرده است، باطل است.
خوراندن الکل به دیگران
س: من در غرب زندگى مىکنم و اشتباهاً دو بسته کیک خریدم که حاوى الکل است. از آنجا که براى خرید آن هزینه کردهام آیا جایز است آن را به خانوادهام که مسیحى هستند بدهم که بخورند یا باید آن را دور بریزم؟
ج) خوراندن غذایى که محتواى الکل است به دیگرى هر چند غیرمسلمان باشد، جایز نیست.
شک در صحّت کفاره بعد از زمان اداى آن
س: در ماه مبارک رمضان روزهى یک روز من باطل شد که باید به جاى آن ۶۱ روز کفاره آن را مىگرفتم من همهى روزههاى کفاره را گرفتهام اما مطمئن نیستم که ۳۰ روز پشت سر هم گرفتهام یا ۳۱ روز، اکنون تکلیف من چیست؟
ج) اگر روزههاى کفاره را گرفتهاید و در وقت روزه گرفتن متوجه بودید که ۳۱ روز آن باید پشت سر هم باشد، شک و تردید فعلى اعتبار ندارد.
عدم انتقال حق قصاص به ورثهى مادر در فرض حیات پدر
شخصى به قتل مىرسد، ولى دم منحصر است به پدر و مادر مقتول، قبل از قصاص قاتل, مادرِ مقتول فوت مىنماید:
۱ـ آیا ورثه مادر در کنار پدرِ مقتول، «ولى دم» خواهند بود و حق درخواست قصاص دارند؟
۲- و یا در صورت مصالحه پدرِ مقتول به وصول دیه، ورثهى مادر ملزم به پذیرش قدرالسهم مادر خواهند بود؟
۳ـ در فرض مذکور، با وجود، پدر حق قصاص به طبقه بعد، از وراث خواهد رسید یا خیر؟
ج) با فوت مادر، ولىِّ دَمْ تنها پدر است و حق مادر به ورثهاش منتقل نمىشود و ورثه مادر سهمى در دیه تصالحى و یا حق قصاص ندارند.
مسافرت در صورت احتمال عدم وجدان آب براى وضو
س: اگر کسى احتمال بدهد یا یقین داشته باشد که در همراهى با یک گروه کوهنوردى، به جایى خواهد رسید که آبى براى طهارت و وضو پیدا نخواهد کرد و وقت نماز هم مىگذرد، آیا مىتواند به این برنامه کوهنوردى برود یا نباید برود؟
ضمنا این موضوع در اکثر برنامههاى کوهنوردى، وجود دارد.
ج) اگر قبل از وقت نماز عازم کوهنوردى شود، اشکال ندارد و چنانچه در وقت نماز آب براى وضو پیدا نکند و با تیمم نماز بخواند، مانع ندارد.
شک در مقدار پرداخت شده به فروشنده
س: اگر جنسى را به پانصد تومان خریدارى کرده و فروشنده هزار و پانصد تومان به عنوان الباقى پولم به من پس داد و من شک کردم که به فروشنده هزار تومان دادم یا دو هزار تومان، آیا مىبایست از فروشنده سؤال کنم یا اینکه پولى که فروشنده به من داده را بگیرم و به شک خود اعتنا نکرده و بنا را بر این بگذارم که حتماً اسکناس دو هزار تومانى به فروشنده داده بودم که هزار و پانصد تومان به من پس داده است؟ (ضمناً با توجه به اینکه اینجانب در امور مالى بسیار شک مىکنم، آیا در حکم مسأله فوق تفاوتى مىکند یا خیر؟)
ج) اگر نمىدانید که زیادى به شما پس دادهاند یا نه، پرس و جو لازم نیست، اگر چه بهتر است سؤال کنید.
مخاطب قرار دادن غیر خدا در قنوت
س: مىگویند در نماز به غیر خدا نباید توجه شود. سؤال من این است که اگر در قنوت نماز، دعاى فرج (الهى عظم البلاء ..) خوانده شود که در آخر آن توسل به حضرت صاحبالزمان(عج) وجود دارد و نیز خوانده مىشود «یا محمدُ یا علی، یا علىُ یا محمد اکفیانی …»، آیا این توجه به غیر خدا محسوب مىشود یا خیر؟ و حکم خواندن چنین دعایى در نماز چیست؟
ج) مخاطب قرار دادن غیر خدا در نماز موجب بطلان نماز است.
روش انجام رکوع و سجود نماز مستحبى
س: آیا در نماز نافله در حال استقرار و اختیار مىتوان رکوع و سجود را با ایماء و اشاره انجام داد؟
ج) در حال استقرار در مکانى، باید هم قبله را مراعات کند و هم رکوع و سجود را به نحو صحیح انجام دهد ولى مانع ندارد نافله را در حال اختیار هم نشسته بخواند.
ازدواج دختر فاقد ولىّ به جهت محرمیّت
س۱: آیا مىتوان دختر باکرهاى را که فاقد پدر و جدّ پدرى مىباشد براى محرمیّت، به عقد فرزند نوزاد پسر مردى که به منزل آنها تردد دارد (اعم از فامیل و…) درآورد؟
س۲: در صورت خوانده شدن مجرّد عقد در قبل، آیا آنها به هم محرم بوده و آن دختر عروس آن مرد و مادرش مادر زن نوزاد محسوب مىشود؟
س۳: محرمیت و ازدواج آنها در آینده با یکدیگر چه حکمى دارد؟
ج) دختر بالغه رشیده که پدر و جدّ پدرى ندارد اختیار ازدواجش با خودش است و نیاز به اجازه کسى ندارد، ولى در تزویج او با پسر نابالغ اگر چه شیرخوار باشد، باید با ولایت پدر پسر باشد، و عقدى که به قصد جدّى تزویج و به نحو صحیح خوانده شده، تمام آثار شرعى آن بر آن مترتب است.
شرایط قربانى
س: احتراماً به استحضار مىرساند همانگونه که مستحضرید یکى از شرایط هدى آن است که لاغر نباشد، از طرفى نژاد گوسفندان به لحاظ تغییر محل جغرافیا متفاوت مىباشد، در این صورت لاغرى و چاقى متناسب با نژاد آن سنجیده مىشود.
حال بفرمایید لاغرى به حسب نژاد سنجیده مىشود یا حتماً مىبایست درشت باشد؟
ج) بزرگى و کوچکى گوسفند دخالت ندارد، چاقى و لاغرى هر گوسفندى به ملاحظه خودش محاسبه مىشود که علاوه بر شرایط سنى و عدم نقص اعضاء باید لاغر نباشد.
مرگ هم زمان پدر و پسر
س۱: پدر و فرزندى در سانحه رانندگى در آن واحد فوت نمودهاند و حسب نظریه (کمسیون پزشکى قانونى) تقدم و تأخر زمانى فوت نامبردگان مجهول مىباشد. اعلام فرمایید در مثل ما نحن فیه. اصل قاعده عدم توارث ثابت است یا اصل توارث؟ به بیان دیگر آیا متوفیان (پدر و پسر) از یکدیگر ارث مىبرند یا خیر؟ با توجه به این که زمان فوت نامبردگان مجهول و معلوم نمىباشد که کدامیک زودتر فوت نمودهاند.
س۲: با توجه به اینکه در ما نحن فیه، متوفیان از طبق اول ارث وارثى ندارند و صرفاً زوجه باقى است آیا تمام ماترک متعلق سهم زوجه است یا اینکه به طبق دوم ارث (برادر و خواهر متوفىٰ) نیز ارث تعلق مىگیرد؟ میزان سهم هر یک نیز معیّن گردد؟
ج) در فرض سؤال یکى از دو متوفى خواه پدر باشد و یا پسر، فرض مىشود اول فوت کرده و ماترک او بین متوفاى دیگر و سایر ورثهى وى تقسیم مىشود، سپس فرض مىشود متوفاى دیگر اول فوت کرده و ماترک او بین ورثه تقسیم مىشود، ولى در این فرض متوفاى دوم از آنچه از وى به متوفاى فرض اول ارث رسیده، ارث نمىبرد بلکه از باقى ترکهاش ارث مىبرد و آنچه هر یک از همدیگر ارث بردند از هر یک به ورثه شرعىاش هر کسى که باشد، مىرسد و تعیین سهم هر یک را خودتان حساب نمایید.
تربیت حیوانات براى نمایش در سیرک
س: حیواناتى که در سیرکها حرکات نمایشى انجام مىدهند تحت شکنجه و تنبیهات بدنى شدید تربیت مىشوند. این حیوانات با شلاقهاى مخصوص ضرب و شتم مىشوند و در هنگام نمایش با شنیدن صداى شلاق به هر کارى که مربى آن حیوان دستور دهد تن مىدهند. هدف از این نوع تربیت هم فقط اجراى نمایش و به منظور تفریح انسانها مىباشد، لذا حکم تربیت و نمایش حیوانات در این سیرکها را اعلام فرمایید.
ج) ایذاء و ضرب حیوانات جهت ترساندن آنها براى نمایش تفریحى صورت شرعى ندارد.
منبع: سایت مقام معظم رهبری
